බුදු දහම තුල රැදෙන්න කාටද ?

                        අද මගේ ධර්ම දානයට මාතෘකාව අනුරුද්ධ සූත්‍රය යි.මෙයට හේතුව නම් අප ගත කරනා ජීවිතය තුල බුදු දහම වැඩියෙන් පිහිටා සිටිනුයේ කාසමගද,ලෝකය මිනිසා තාක්ෂනය හා මිල මුදල් බලය ආදිය සමග තරග වදින කොට මිනිස් සිත තුල පහන් සිතිවිලි සියල්ල පහත් සිතිවිලි බවට පත්වෙනවා, ඇයි එම වෙන්නේ කියල බැලුවොත් අප ගොඩක් දෑ එකතුකරන් සීමිත පරමනයක් බුක්ති විදිනවා, අසාවන් පොඩි බදින්න බදින්න අප ජීවිතය තව තව බර එකතු කර ගන්නවා, මේ ගැන ලිපියක් රත්මලාන, අත්තිඩිය පාර ශ්‍රී රත්නාරාමාධිපති සූරියගොඩ සිරිධම්ම නා හිමි විසින් ලියල තියනවා මම 1 උපුටා ගත්තා, 

                           බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘සුංසුමාරගිරි’ කියන ප්‍රදේශයේ භේසකලාවන මිගදාය නම් වනයෙහි වැඩවෙසෙන කාලයේ අනුරුද්ධ හාමුදුරුවෝ චේති ජනපදයේ ප්‍රාචීනවංශ අභය භූ®මියෙහි වැඩ සිටියා. අනුරුද්ධ හාමුදුරුවෝ ව්වේකයට හරි කැමැති යි. ඒ නිසා හුදෙකලාව වැඩවසන්න මේ ප්‍රදේශයට වැඩම කළා. විවේකීව වැඩ වෙසෙන විට උන්වහන්සේට මහා පුදුම විදිහේ අදහස් කීපයක් පහළ වුණා.

‘අප්පිච්ඡායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ මහිච්ඡස්ස’

                                           මේ ධර්මය අල්පේච්ඡ අයට යි. මහා බලාපොරොත්තු ගොන්නක් ඇති අයට නොවෙයි. බොහෝ ආශා ඇති අයට නොවෙයි යනු අනුරුද්ධ හාමුදුරුවන්ට ඇතිවුණා අදහසක්.බුදුදහම ප්‍රායෝගික යි. අල්පේච්ඡ ජීවිත ගතකරන ඕනෑ ම කෙනෙකුට මේ දහම පිළිගන්න පුළුවන්. නූතන සමාජය මෙවැනි මානසික ධර්මතාවයන් නොමැති නිසා ප්‍රශ්නවලට මැදිවී සිටිනවා. බුදුදහමේ නිසිඵල නෙලාගැනීමට හැකිවන්නේ අල්පේච්ඡ බව අගය කරන අයට යි. ගිහි පැවිදි කාටත් සතර අකාරයකින් අලේපේච්ඡ වීම වැදගත් බව පෙන්වා දෙනවා. අප කාටත් අවශ්‍ය කරන ප්‍රත්‍යය සතරක් තිබෙනවා.ඇදුම් පැළඳුම් ආහාර නිවාස සහ බෙහෙත් යන මූලික අවශ්‍යතාවන්. මේ මූලික අවශ්‍යතා පිළිබඳව සරල බවත්, චාම් බවත් තිබෙන්නට ඕනේ. අවුරුද්ද කිට්ටුවෙන කොට සමහර අය ඇඳුම් ගන්න පෝලිමේ බොහෝ දෙනෙක් ප්‍රමාණයට වඩා ඇඳුම් එකතු කරගෙන ඇඳුම් වලින් අල්පේච්ඡ වෙලා නැහැ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට නියම කළේ තුන් සිවුරයි. පාත්තරය යි. එය කොතරම් සරල ද චාම් ද කියා සිතා බලන්න. ගිහි ජනතාව මංගල උත්සවයෙන් උත්සවයට අලුත් ඇඳුම් ගන්නවා. මේ ආකාරයට ජීවත්වෙන්න ගියාම ආර්ථික ප්‍රශ්න ඇතිවෙනවා. ඒ නිසා ඇඳුම් පැළඳුම්වලින් අල්පේච්ඡ වීම වාසිදායක යි.

දෙවනුව කෑම් බීම් වලින් අල්පේච්ඡ වීම වැදගත්. අද විවිධ ආකාරයේ ආහාර. බොහෝ දෙනෙක් කැමැති ක්ෂණික නිෂ්පාදන කෑම වලට. නමුත් ඒවා රසකාරක වලින් බහුල යි. අපව ඉක්මනින් රෝගී තත්ත්වයට පත්කරනවා. ආයුෂය, බලය අඩු කරනවා. කෑම වලින් අල්පේච්ඡ වෙනවා කියන්නේ නොකා නොබී සිටීම නොවෙයි. දුටු දුටු බොහෝ දේවල් අනුභව කරනවාට වඩා ශරීර සෞඛ්‍යයට හිතකර දේ පමණක් ගැනීම වැදගත් වෙනවා.

තෙවනුව සෙනසුන්වලින් අල්පේච්ඡ වීම, අපේ සමහර අය මේ අංශයෙන් ද අල්පේච්ඡ වී නැති බව පෙනෙනවා. කුරුල්ලකුට වුණත් ඉන්න කූඩුවක් අවශ්‍ය කරනවා. ගිහි සැමටත් ඉන්න නිවසක් අවශ්‍ය යි. එය අල්පේච්ඡ වුණ තරමට සිතට සැනසීමක් ලැබෙනවා.

තෙවන කරුණ සෞඛ්‍ය ය. සමහර අයට මේ රටේ ඉහළ ම රෝහල්වලට ගොසින් ප්‍රතිකාර ලබන තුරු රෝගය සුව වන්නේ නැහැ

තවත් කෙනෙකුට කොත්තමල්ලි ටිකක් තම්බලා බිව්වම සුවපත් භාවය ලැබෙනවා. ඒ නිසා මේ අංශයෙන් ද අල්පේච්ඡ වුණ තරමට හොඳයි. මේ කියන ඇඳුම්, ආහාර, සෙනසුන්් සෞඛ්‍යය යන අංශවලින් අල්පේච්ඡ ජීවිත ගතකරන අයටයි බුදුදහම.

                              පරියත්ති අල්පේච්ඡතාවයක් ඇති අයටයි බුදුදහම. සමහර අය නැති ගුණ පෙන්වන්න යනවා. නො ලබා ඇති මාර්ග ඵල පිළිබඳ පෙන්වන්න උත්සහ කරනවා. සෝවාන්ඵල ලාභී අසවලාගේ පොත කියවන්න කියල පුවත්පත්වල දැන්වීම් පවා පළ කරනවා. තමන් ධර්මය දන්න කෙනෙක් බව අමුතුවෙන් ලෝකයාට ප්‍රසිද්ධ කරන්නේ නැහැ නියම බෞද්ධයා. මෙන්න මේ කාරණාවලින් අල්පේච්ඡ ඕනෑම කෙනකුට බුදුදහම පිළිපදින්න පුළුවන් බව සිතට ගන්න.

                                         බුදුදහම කා සඳහා ද? යන ප්‍රශ්නයට අදාළ දෙ වන පිළිතුර ඊළඟට පහදා දෙන්න අපේක්ෂා කරනවා. අප ප්‍රශ්න කළොත් වැඩිහිටියකුගෙන් හරි තරුණ කෙනකුගෙන් හරි බුදුදහම කා සඳහා ද? කියල පිළිතුරු ලැබේවි කළකිරුණු අයට යි. නැත්නම් වයසක උදවියටයි එසේත් නැත්නම් බෞද්ධයන්ට යි කියලා. නමුත් ධර්මානුකූ®ලව කල්පනා කරන විට ඊට වඩා හාත්පසින්ම විරුද්ධ පිළිතුරක් ඇතුළත් වෙලා තිබෙනවා ධර්මයේ. ඒ තමා, සන්තුට්ඨායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ අසන්තුට්ඨස්ස’ මේ දහම සතුටෙන්, සන්තෝෂයෙන් ඉන්න අයට යි. අසතුටෙන් අසන්තෝෂයෙන් අමනාපයෙන් ඉන්න අයට නො වෙයි. මේ සන්තෝෂය සතුට ජීවිතයට ඉතා වැදගත්. මනස සැහැල්ලු තරමට කය සැහැල්ලු තරමට අප නිරෝගිමත් වෙනවා.

                                      බුදුහාමුදුරුවන්ගේ් දේශනාවට අනුව උත්සාහයෙන් වීර්යයෙන් ධාර්මිකව හරිහම්බ කරන්න තහනමක් නෑ. බාධාවක් නෑ. වෙර වීරියෙන් හම්බකරල හුඟක් ලැබුණත්, ටිකක් ලැබුණත් ඒ ලැබෙන ප්‍රමාණයට සතුටට පත්වෙන්න, සෑහීමට පත්වෙන්න හැකියාව තිබෙනවා නම් එය ඉතා උසස් ගුණාංගයක්. එය ධර්මයේ උගන්වන්නේ යථාලාභ සන්තෝෂය කියලයි. සමහර අයට කොපමණ ලැබුණත් මදි. අතෘප්තිකරයි. බොහෝ ය සතුටින් නො වෙයි ඉන්නේ. ඒ නිසා පින්වතුනි බුදුදහම එබඳු අයට නොවෙයි. අපි කවුරුත් කැමති නැහැ කාගෙවත් වැඩකාරයො වෙන්න. එනමුත් අපි දන්නෙම නැතුව එක අයකුගෙ වැඩකාරයො වෙලයි ඉන්නේ. ඒ තමයි තෘෂ්ණාවේ වැඩකාරයෝ අපි. අපේ ආශාවන්ට ඕන විධියටයි අපි කවුරුත් හැසිරෙන්නේ. මේ තත්ත්වය වෙනස් කරගන්න උත්සාහ කරන්න ඕනෙ. නැතිනම් අපේ සතුට පලා යනවා. අසහනය ළඟා වෙනවා. එතකොට ප්‍රශ්න වැඩිවෙනවා.

                                         මොකක්ද? මේ අසහනය. අද සමාජයේ නිතර නිතර ඇසෙන වචනයක් මෙය. අපෙ බලාපොරොත්තු වැඩියි. ප්‍රාර්ථනා එමට යි. නමුත් හිතන තරමට ලැබෙන්නේ් නැහැ. ලැබෙන ප්‍රමාණය යි බලාපොරොත්තුª ප්‍රමණය යි අතර විශාල පරතරයක් තියෙනවා. මේ හිඩැස තමයි අසහනය. අන්න ඒ නිසා වුවමනාවට වඩා බලාපොරොත්තු ඇතිකර ගත්තහම ඒවා ඉෂ්ට කරගන්න බැරිවන විට සිතට කිසිම සතුටක් නැහැ. සහනයක් නෑ. එනිසා තම තමන්ගේ අවශ්‍යතා තේරුම් ගෙන ආශාවන් පාලනය කරගෙන කටයුතු කළ යුතු කාලයක තමයි අප ජීවත් වන්නේ. අපේ හිතේ් තිබෙන ප්‍රශ්න අඩුකරගෙන සිත සැහැල්ලු කරගෙන ජීවත්වීම තමයි වටින්නේ. එතකොට ඒ ජීවිතය තමන්ටත් බරක් නෑ. අනුන්ටත් බරක් නෑ. සමාජයටත් බරක් නෑ. සැහැල්ලු ජීවිතය තමන්ට ම සතුට ගෙන දෙනවා. සතුට පවතින්නේ් භෞතික භාණ්ඩ මත නොවෙයි. සමහර අය සිතන්නේ ගෙවල් දොරවල්. මිල මුදල් යාන වාහන තිබුණම සියල්ල සම්පූර්ණයි කියලා.

                                        සතුට අධ්‍යාත්මය හා සම්බන්ධ යි. සමහර අයට යාන වාහන රැකී රක්ෂා තිබෙනවා. නමුත් ජීවත්වන්නේ සතුටෙන් නොවෙයි. සමහරු බොහොම දැන උගත් නමුත් සතුට නැහැ. සමහර අය බොහොම ලස්සන යි.නමුත් සතුට නැහැ. ඒත් පාරේ ඉන්න අහිංසක මනුෂ්‍යයෙක් ළඟ අර බොහෝ දේවල් තිබෙන අය ළඟ නැති සතුට තිබෙනවා. ජීවිතයේ සැඳෑ සමයේ ආපසු හැරී බලනවිට සතුටු වියහැකි ජීවිතයක් ගතකර තිබෙනවා නම් එය වටිනවා. මගෙන් සමාජයට ආගම දහමට දරුවන්ට නෑදෑයන්ට රටට සේවයක් සිදුවී ඇතැයි අවංකව ම සතුටුවිය හැකි නම් ඒ ජීවිතය වටිනවා. එබඳු සතුටක් භුක්ති විඳින අයට බුදුදහම අර්ථවත් ලෙසට පිළිපදින්න පුළුවනි. පින්වතුනි තුන් වෙනුව

‘පවිවිත්තස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ සංසරිකාරාමස්ස’ බුදුදහම විවේක ඇති අයට යි. රංචු ගැසී කාලය කා දමන අයට නො වෙයි.

කාලය රන් හා සමාන යයි අතීතයේ කීවා. අද කියන්න වෙලා තිබෙන්නේ කාලය මිල කළ නො හැකියි. කාලය සීමා සහිතයි. ඒ සීමා සහිත කාලයෙන් අසීමිත කාර්ය භාරයක් සිදුකර ගැනීමට අවශ්‍ය බව හැමදෙනාම සිතට ගැනීම වැදගත්. කාර්ය බහුලව සමූහ වශයෙන් ඉන්න අයට බුදුදහම පිළිපදින්න අපහසු යි. පිළිපදින්නට හැකිවන්නේ විවේකය පි‍්‍රය කරන අයට යි.විවේකය කියන්නේ වැඩ පල නොකර පැත්තකට වෙලා ඉන්න එක නො වෙයි. ධර්මානුකූ®ලව විවේකය කායික විවේකය, චිත්ත විවේකය, උපධි විවේකය කියා කොටස් තුනකට බෙදා තිබෙනවා. කාය විවේකය කියන්නේ ශරීරයට විවේක දීම.

             දෙ වන කරුණ චිත්ත විවේකය යි. එයින් අදහස් කරන්නේ සිතට විවේක දීම. වත්මන් සමාජය හරිම සංකීර්ණයි. හැම තැන ම විවිධ ප්‍රශ්න ගැටලු. මේ අභියෝගවලට මුහුණ දීල ජයගන්න නම් මානසික විවේකය අවශ්‍ය යි. මානසික විවේකය ලබාගෙන මොහොතක් බුදුගුණ, දහම් ගුණ, පරිත්‍යාගය, මරණය ගැන මෙනෙහි කරන්න. එසේ කිරීමෙන් නිතිපතා අපිරිසුදු වන ඔබේ සිත මොහොතකට හෝ පහන් වේවි. පිවිතුරු මනස සැප එළවනවා.

           තුන් වන කාරණය තමා උපධි විවේකය. ජීවිතයක් සාර්ථක කරගන්න කෙලෙසුන්ගෙන් විවේක ගැනීම අවශ්‍ය යි. නමුත් සමහර අය කෙලෙස් වැඩිකර ගන්නවා. මුළු දවසෙම හම්බ කරනවා. හැන්දෑවට බීල ඇවිත් වටේම ඉන්න අයටයි අම්මටයි තාත්තටයි බැනල නිදා ගන්නවා. එහෙම නැතුව කෙලෙස් අඩුකර ගන්න අයත් ඉන්නවා.

           හතරවන කාරණය තමා මේ බුදුදහම වීර්යවන්ත අයට යි කියන එක. එසේ නැතුව කුසීතව කම්මැලිව ඉන්න අයට නොවෙයි. සෑම මිනිසකු තුළ ම අනිවාර්යයෙන් ම තිබිය යුතු ගුණංගයක් තමයි වීර්ය ය. ඒ තත්ත්වය තමා ළඟ නැත්නම් තම චරිතයට ජීවිතයට සමීප කරගත යුතුම ය. අකුසල් දුරුකර ගැනීමටත් කුසල් දියුණු කර ගැනීමටත් වීර්යය අවශ්‍ය ම ය. වීර්යය යන ගුණ ධර්මය ප්‍රගුණ කළ නිසා පුරුදු පුහුණු කළ නිසා සියල්ල දත් බුදුහාමුරුවන් වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ ශාස්තෘවරයාණන් නමක් ගැන අපට ඉගෙන ගන්න ලැබුණා. ඒ චරිතයෙන් අප අපගේ ජීවිතයට උපරිම ලෙස චරිතාදර්ශ එකතු කරගන්න උත්සාහ කරමු. ජීවිතයට අභියෝග ආ විට අඬ අඬා ඉන්නේ නැතිව පැත්තකට වෙලා කල්පනා කර කර ඉන්නේ නැතුව අභියෝගය ජයගන්න උත්සාහ කිරීමයි අවශ්‍ය වන්නේ. එබඳු උත්සාහය වීර්යය ඇති අයට තමයි මේ බුදුදහම.

පින්වතුනි, උපට්ඨිත සතිස්සායං ධම්මෝ නායං ධම්මෝ මට්ඨස්සතිස්ස’ බුදුදහම එළඹ සිටි සතියෙන් යුක්ත අයට යි. සිහි කල්පනාවෙන් තොරව කටයුතු කරන අයට නොවෙයි. මතක ශක්තිය දුර්වල වුණාම බොහෝ අවැඩ සිද්ධ වෙනවා. අතපය කඩන්නේ නැතුව දුක් මහන්සි වෙලා හදා වඩා ඇතිදැඩි කළ දෙමව්පියන් සමහර දරුවන්ට අමතක වෙනවා. බුදුහාමුදුරුවෝ දේශනා කළා මේ සතිය හැම තැන ම අවශ්‍ය දෙයක් බව. හිතන කියන දේවලට පමණක්් නොවෙයි ඉන්ද්‍රිය මගින් සිදුකරන සෑම ක්‍රියාදාමයකට ම සිහිය නැත්නම් සතිය අවශ්‍ය යි. ඒ එක්කම භාවනාවකින් සිත එකඟ කරගන්නත් සතිය හොඳට පුරුදු පුහුණු කරල තිබීම අවශ්‍ය කරනවා.

විවේකීව වැඩ සිටින අනුරුද්ධ හාමුදුරුවන්ට මෙහෙම අදහසක් පහළ වෙනවා. ‘සමාහිතස්සායං ධම්මො නායං ධම්මො අසමාහිතස්ස’ මේ දහම තැන්පත් සිතක් ඇති අයට යි. සිත විසිරිලා විකෂිප්ත වෙලා ඉන්න උදවියට නොවෙයි. කාරණා පහක් සිතේ් බලවත්වන විට සිත හරිම වික්ෂිප්ත යි. කලබලයි. ඒ තමා පංචනීවරණ ධර්ම. ඉඳුරන් පිනවීමට යාමෙන් සිත වික්ෂිප්ත වෙනවා. ඒවා හැකිතාක් පාලනය කර ගත්තොත් ආර්ථික වශයෙන් ද සෞඛ්‍යමය වශයෙන් ද වැදගත් වෙනවා. දෙ වන කරුණ තමා තරහව. මේ තරහව අපේ සිත වසා ගත්තම ඇතිවන තත්ත්වය විස්තර කළ හැකියි. සිතේ තරහව ඇති වුණාම හොඳ නරක තේරුම් ගත නො හැකියි. කරන කියන දේ ගැන ඉන්න තැන ගැන අවබෝධයක් නැහැ.

තුන්වන බලවේගය තමයි ථීනමිද්ධ ය. සිතේ සහ කයේ ඇතිවන මැලි ගතිය තමයි ථීනමිද්ධ කියන්නේ, සිතේ් නිදිමත ගතිය අලසකම ඇති නොවීමට වැඩ සැලසුම් කර ගැනීම දියුණුවේ ලක්ෂණයක් බව සිතට ගන්න. සිත නො සන්සුන් කරන අනෙක් කාරණය තමයි උද්දච්ච කුක්කුච්ඡ ය. එයින් කියන්නේ සිතේ නොසන්සුන්කම යි. සමහර අය හරි කලබල යි. කලබලයට වැඩ කරන්න ගිහින් විවිධ විපත්වලට මුහුණ පානවා. සිත කැලඹුණ විට නො සන්සුන් වූ විට මතකය අවදිවන්නේ නැහැ. එනිසා කලබල වන්නේ නැතුව වැඩ කරන්න කල්පනාකාරී වන්න.

අනෙක් කරුණ තමයි විචිකිච්ඡාව. සෑම දෙයක් ගැනම සැක කරනව. ප්‍රධාන වශයෙන් තුණුරුවන් ගැන සැක කරනවා ඉපදීම ගැන. දෙමව්පියන් ගැන සැක කරනවා. සැකය දියුණුවට බාධාවක්. ඉක්මණින් ම ප්‍රතිඵල ලබාගන්න පුළුවන් සංවර වූ සිතක් ඇති අයට මිස අසංවර වූ සිතක් ඇති අයට නො වෙයි.

අවසාන වශයෙන් පින්වතුනි, මේ බුදුදහම බුද්ධිමත් අය සඳහා ඳස මෝඩ අයට නො වන බව බුදුපියාණෝ මෙහෙම දේශනා කරල තියෙනවා. මේ දහම ප්‍රඥාවන්ත අයට මිස මෝඩ අයට නො වේ. බුදුපියාණන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම ප්‍රඥාවට මුල් තැනක් දෙන දර්ශනයක්. එය භක්ති මාර්ගයක් නොවෙයි. බුද්ධි මාර්ගයක්. ප්‍රඥාව මිනිසකු සතු උසස් ම වස්තුවක්. යම් පුද්ගලයකුගේ ජීවිතය සාර්ථක වන්නනම් ඒ පුද්ගලයා ගුණයෙන් පිරුණු කෙනෙක් වෙන්නත් ඕන. ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙන්නත් ඕනේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළා. ඔහු සිල්වතෙක්, ගුණවතෙක් කියලා. ඒ නිසා සීලය යි. ප්‍රඥාව යි ලෝකයෙ අග්‍රයි කියලා දක්වලා තිබෙනවා. එහෙම නම් අප ඕනෑ ම කෙනකු ළඟ තිබිය යුතු වැදගත් ම ගුණාංග දෙකක් තමයි සීලය යි. ප්‍රඥාව යි.

                  නැත්නම් ගුණය යි. නුවණ යි. ගුණවත් නො වී නැණවත් නොවී මොන තරම් දේ කළත් අර්ථයක් නැහැ.බුදුහාමුදුරුවෝ මේ ධර්මය දේශනා කරල තිබෙන්නේ අධික තෘෂ්ණාවෙන්, වැරැදි අදහස්වලින්, අධික මානයෙන් ඉන්න අයට නොවෙයි. ඒවා අවම කරගන්න උත්සාහ දරන නිවන් සොයන, නිවනට ඇළුණු අයට යි. අපගේ ජීවිතය කෙටියි. ඒ කෙටි කාලය තුළ ගුණදම් පුරන්නට යුතුකම් ඉටුකර ලන්නට, හැකිතාක් නුවණ වැඩෙන ක්‍රියා කරන්නට කටයුතු කිරීම වැදගත්. අපේ සිත්වලට ගලා එන පවිටු චේතනා පවිටු අදහස් බැහැර කරමු. සෝදා හරිමු. සිත් සතන් පිරිසුදු කර ගනිමු.

දන්දීම ප්‍රගුණ කළ යුතුම පුණ්‍ය කර්මයක්

නීතිමානි භික්ඛවේ පුඤ්ඤ කිරියවථුනීකතමානි තීනි මේ දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්‍ථු සීලමයං පුඤ්ඤ කිරියවත්‍ථු භාවනාමයං පුඤ්ඤ කිරියවත්‍ථු

භික්ෂු සංඝයා අමතා තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කරනවා මේ ලෝකයේ පුණ්‍ය ක්‍රියාවස්තු තුනක් තිබෙන බව. එනම් දානය, සීලය, භාවනා යන්නයි. ‘පුඤ්ඤ’ ක්‍රියා යන්නන් අදහස් කරන්නේ පවිත්‍ර, පිරිසුදු කාරණය යන්නයි. මෙම ක්‍රියාවන් ක්‍රියාවට නංවන සත්ත්වයින් පිරිසුදු භාවයට පත්වෙනවා. ‘පුඤ්ඤ’ යන්නෙහි තේරුම් කිහිපයක්ම පවතිනවා.

පැළෑණේ
සිරි වජිරඤාණ මහ නා හිමි

එනම් පිරිසුදු වාගේම ලෙඩනැති දත්ත, යන අර්ථයන් ද එතුළ ගැබ්ව පවතිනවා. බෞද්ධ දර්ශනයට අනුව පිරිසුදු තැනහොත් පවිත්‍ර යන අර්ථය තමයි ප්‍රමුඛ වශයෙන් භාවිත කරන්නේ. සත්ත්වයා තුළ පවතින ක්ලේශ ධර්ම මැඩලීම සඳහා මෙකී ත්‍රිවිධ පුණ්‍ය ක්‍රියා ප්‍රගුණකළ යුතුවෙනවා. ප්‍රධාන වශයෙන් පුද්ගලයා නිර්වාණයට ප්‍රවිශ්ට වීම උදෙසා දාන, සීල, භාවනා යන ක්‍රියා ඉවහල් වෙනවා. ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් තුනකට දක්වා ඇති මෙම ක්‍රියා අනුප්‍රභේද කිහිපයකට බෙදා දක්වන්න පුළුවන්.

ත්‍රිවිධ පුණ්‍ය ක්‍රියා අතර පළමුවැන්න වන දානයෙහි කොටස් රාශියක් තිබෙනවා. ඒ අතර ආමිෂ දාන, අභය දාන, ධර්ම දාන හඳුනාගන්න පුළුවන්. සීලය තුළත් චාරිත්‍ර ශීල, වාරිත්‍ර ශීල යනාදි ලෙස ප්‍රභේද පවතිනවා. භාවනාවත් සමථ, විදර්ශනා යනාදි ලෙස වර්ගීකරණයකට යටත් කර දක්වන්න පුළුවන්.

බොහෝ කෙලෙස් පිරි සත්ත්වයාට කෙලෙස්වලින් පිරිසුදු වෙලා ශුද්ධ සත්ත්වයෙක් වීමට අවශ්‍ය කරන පුණ්‍ය ක්‍රියා අතරෙහි ‘දානමයං පුඤ්ඤකිරිවත්‍ථු, යනුවෙන් දානය නම් වූ පුණ්‍ය ක්‍රියාව පළමු තැන ගන්නවා. දානය නම් වූ ක්‍රියාව මුලට යෙදෙන්නට හේතු ගණනාවක් ඉවහල් වෙනවා.

ලෝකය පුරා ඇතිතාක් පැටලැවිලි දුක්, කරදර, සියල්ල පැමිණෙන ආකාරය මොහොතක් කල්පනා කර බැලුවහොත් වැටහනෙවා ඒ සියල්ල තණ්හාව නිධාන කොටගෙන පවතින බව. අවිද්‍යාවත් සමඟ එකතුව ඇති තණ්හාව නිසා සත්ත්වයාට සංසාරය තුළ උපදින්න සිද්ධවෙනවා. එනිසා තණ්හාව දුරුකොට පිරිසුදු වෙන්න බලාපොරොත්තු වෙන අයෙකුට පළමුව දුර්වල කරන්නට සිදුවෙන්නේ් තණ්හාවයි. තෘෂ්ණාව දුර්වල කිරීමට තිබෙන එකම දේ දානයයි. දානය නැතහොත් පරිත්‍යාගය තුළින් ලෝභකම නසන්නට පුළුවන් වෙනවා.

දානය තුළින් ලෝභය, තෘෂ්ණාව නැසූ කෙනාට තමයි සිල් රකින්න පුළුවන් වෙන්නේ. සීලය තුළින් පුද්ගලයාට ස්වකීය ක්‍රියා තැන්පත් කරගත හැකි වෙනවා. කායික වාචසික ක්‍රියා තැන්පත් කර ගනිමින් නරක ක්‍රියාවන්ගෙන් වැළකෙමින් හොඳ යහපත් ක්‍රියාවල යෙදෙමින් සිල් රකින්න පුද්ගලයාට පුළුවන්. සිල් වඩන්නටත් ලෝභය දුරස්ථ කළ යුතුව වෙනවා. යහපත් චාරිත්‍රවලින් ඔප වැටී සිල්වත් ජීවිත පවත්වාගෙන යන පුද්ගලයාට තමයි භාවනා වඩන්න පුළුවන් වෙන්නෙ. භාවනාවට යොමුවෙලා සිත දියුණු කරමින් ඤාණය ආලෝකය ලබාගත හැක්කේ සීලය ඇති පුද්ගලයාටයි. මෙසේ කල්පනා කළ විට පෙනෙනවා දානය සීලයට මුල්වන බවත්, සීලය භාවනාවට මුල්වන බවත් දාන, සීල, භාවනා එකිනෙකට බැඳී පවතින බව පේනවා. එක් අංශයක් අතහැර දමන්නට බැහැ. මේ ලෝකයෙහි ලෝක ප්‍රජාව අතර මෛත්‍රියක් ඇතිකිරීමට දානය බොහොම උපකාරි වෙනවා. එම නිසා දානය මුලටම ප්‍රකාශ කිරීම බොහොම යුතුයි. ලෝකයෙහි දීමනාවල් බොහොමයක් තිබෙනවා. සමහරු පොලියට කාසි දෙනවා. ඒකත් දීමනා වෙනවා. නමුත් එය දානයක් වෙන්නේ නැහැ. ඒක නිකම්ම දීමකුත් නොමෙයි. දීලා වැඩියත් එක්ක ගැනීමක් සිද්ධ වෙන්නෙ එනිසා එය ආගම් උගන්වන දාන ගණයට වැටෙන්නේ නැහැ. ලෝකවාසීන් රටේ ප්‍රධානියාට අයබදු ගෙවනවා ඒකත් දීමක්. ඒවාගේම මෙහෙකරුවෙකුට පඩි දීමත් දානයක් නොවේ. එතුළ පවතින්නේ ගනුදෙනුවකි. මේ ආකාරයෙන් දීමනාවල් බොහොමයක් පවතිනවා. මේවා පුණ්‍ය ක්‍රියා වස්තුවට යටත් වෙන්නේ නැහැ.

යම් පුද්ගලයෙක් අසරණ පුද්ගලයෙක් උදෙසා යමක් දෙනවා නම් එය දීම ඉතා හොඳ එකක් බව අවබෝධ කරගෙන එතුළින් ලෝභය තුරන්වෙලා තමා පවිත්‍ර වන බව දැනගෙන දන් දීම යහපත් වෙනවා.

යමෙකුට යමක් දෙනකොට ලබන කෙනාට උපකාරයක් සිදුවෙනවා. ලෝකයේ අඳින්න නැති කන්න නැති, ඉදුම් හිටුම් නැති අසරණ මිනිස්සු ඉන්නවා. ඉගෙනගන්න අවශ්‍ය උපකරණ අහිමි ළමයි ඉන්නවා. ලෙඩට බෙහෙත් ගන්න සල්ලි නැති මිනිස්සු ඉන්නවා. නැතිබැරිකම් ලෝකේ බොහොමයි. එහෙම අනුකම්පා කරලා නැතිබැරිකම්වලට පරිත්‍යාගය තුළින් යම් සංග්‍රහයක් කිරීම මනුෂ්‍ය ධර්මයක්. තිරිසනුත් ළඟ එහෙම එකක් නැහැ. මනුෂ්‍යයෙකුටම තමයි එලෙස උදව් උපකාර කළහැකි වෙන්නේ. සමහරු දෙවියන්ගෙන් බොහෝ දේ බලාපොරොත්තු වෙනවා. එහෙම ලබන්නත් දෙවියන්ට පුද පඬුරු, පූජා තබන්නට පුද්ගලයින්ට සිදුවෙනවා. එකී විශ්වාස බොහොමයක් මිනිසුන් අතර පවතිනවා. දෙවියන්ගේ දීමටත් වඩා මනුෂ්‍යයන්ගේ දීම උසස් වෙනවා. මන්දයත් මනුෂ්‍යයා කල්පනා කරන්නේ තමන් මිනිසෙක් එනිසා අසරණයෙකුට පිහිටවීම යුතුකමක් ලෙසයි. තමන්ට ලැබෙන දේ පුද්ගලිකව භුක්ති විදීම තිරිසන් කමක් වෙනවා. ලෝකයේ ජීවත්වන අසරණ පුද්ගලයින්ට මා සතු දෙයින් සංග්‍රහයක් කරන්න පුළුවන් නම් මට ඒ දෙය කළයුතුයි කියලා පුද්ගලයා කල්පනා කළ යුතු වෙනවා. එලෙස කල්පනා කරමින් දන්දෙන පුද්ගලයාට ලෝභය තුනී කරගන්න පුළුවන්කම තියෙනවා. දානය තුළින් ලෝභය තුනී කරගැනීම පමණක් නොව ඒ තුළින් පරෝපකාරයත් සිදුවෙනවා. අනුන්ට උපකාර කරන්න හිතෙන පුද්ගලයා තුළ කරුණාව මෛත්‍රිය ඇතිවෙනවා. කරුණා, මෛත්‍රී යන කාරණ දෙක උද්දීප්තව දෙන දානයන් බොහොම ආනිසංස ගෙනෙනවා. දානය පිරිසුදු වන්නට දන්දෙන තැනැත්තා දානය ගාවලා දෙන්න නරකයි. ගාවලා දෙනවා කියන්නේ සමහරු ප්‍රසිද්ධිය. බලාගෙන හොඳ නමක් ගන්න හිතාගෙන ලෝකයට පේන්න දන් දෙනවා. එය උචිත වෙන්නේ නැහැ. හැම පැත්තටම එක වගේ වහින මහා වලාවක් වගේ එක පැත්තක් බේරෙන්නේ නැතිව දන් දෙන්න ඕන. බෝධිසත්වවරු ලෝකය ජයගත්තේ දන්දීම එලෙස සිදුකළ නිසයි.

දානය තවත් බොහෝ වර්ගීකරණයකට ලක්කරලා තිබෙන බව පෙළ දහම අධ්‍යයනයේ දී පැහැදිලි වෙනවා. සූත්‍ර පිටකය තුළ දාන වස්තු දහයක් පිළිබඳව සඳහන් වෙනවා. අභිධර්ම පිටකය තුළ රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, පොට්ඨබ්බ, ධම්ම වශයෙන් දාන වස්තු හයක් ගැන සඳහන් වෙනවා. විනය පිටකය තුළ චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍ය යනුවෙන් හතරක් ගැන සඳහන් වෙනවා. මේ අනුව සියලු දාන වස්තූ®න් විසි ආකාරයක් පිළිබඳව සඳහන් වෙනවා.

මෙහිදී අභිධර්මයේ සඳහන් කරුණු 

රූප, 

ශබ්ද,

ගන්ධ, 

රස, 

පොට්ඨබ්බ,

ධම්ම යන දාන හය වඩාත් අසන්නට නොලැබෙන නිසා ඒ පිළිබඳ පැහැදිලි කරනවා.

රූප දාන යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ ඇසට පෙනෙන දේවල් දන්දීමටයි. එනම් ඇඳුම් පැළඳුම් ගෙවල්, දොරවල්, බඩු මුට්ටු ආදිය දන්දීමයි. බුදුරදුන් උදෙසා හොඳ වර්ණවත් මල් පූජා කිරීමත් රූප දානයයි. යමෙකුට පෙනුම ඇති හොඳ දෙයක් දෙන්න පුළුවන් නම් එය රූපදාන කොටසට අයත් වෙනවා.

ශබ්ද දාන යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ ශබ්ද පූජාවන් සිදුකිරීමයි. ගන්ධ දාන නම් සුවඳ දුම් ආදිය පිදීමයි. දිවෙන් විදිය හැකි රස වර්ග දන්දීම රස දානයයි. පොට්ඨබ්බ දාන යනු ශරීරයට ස්පර්ශ වන ඇඳ ඇතිරිලි, කොට්ට, මෙට්ට ආදි සුවපහසු දේවල් දන්දීමයි. මේ සියල්ල ඇසට, නාසයට, කනට, දිවට, ශරීරයට ලැබෙන්නා වූ ගොදුරුය. ආමිස දාන වශයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ මෙකි දානයන්ය.

සාමාන්‍ය ලෝකයාට තේරුම් ගැනීමට තරමක් අසීරු දානයක් තමයි ධර්ම දානය. අභිධර්මය තුළ ‘ධම්මාලම්බනය’ පිළිබඳව සඳහන් වෙනවා. ශරීරයට විඳින්නට බැරි කනෙන් අසන්නට බැරි, දිවෙන් රස විඳින්නට බැරි, ඇසෙන් දකින්නට බැරි, නාසයෙන් ඉවත් කරන්නට බැරි දේවලට ධම්මාලම්බන කියලා කියනවා. එනම් මරණයට කැපවූ සතෙකු නිදහස් කරමින් එම සත්ත්වයාට ජීවිත දානය ලබා දීම ප්‍රාණය නිදහස් කර දීම ධම්මාලම්බන දානයක් වෙනවා. ඒ වාගේම කය දුර්වල මනුෂ්‍යයෙකුට ශරීර ශක්තිය ලැබෙන කි‍්‍රයා සිදු කරමින් කාය බලය ලබාදීමට ක්‍රියාකිරීමත් ධර්මාලම්බන දානයට යටත් වෙනවා. මේ අනුව ධර්මාලම්බන දානය යනුවෙන් අභිධර්මය තුළ හඳුන්වා දී ඇත්තේ ජීවිත දානය හා බල දානයයි.

අභය දානය දාන අතරින් උසස් කොට සලකනවා. අභය දානය තුළින් ලෝකයක් සැනසීමට පත් වෙනවා. යම්කිසි මනුෂ්‍යයෙක් සිල් රකිනවානම් ඒ මනුෂයාගෙන් ලෝකයට බියක් ඇති වෙන්නේ නැහැ. එතුළින් ලෝකයක් සුවපත් වෙනවා. යම්කිසි පුද්ගලයෙක් සිල් රකිනවා නම් ‘ආමිස දාන’ සියල්ලටම වඩා එය උසස් වෙනවා.

අභය දානයටත් වඩා උසස් දානයක් පිළිබඳව පෙළ දහමේ සඳහන් වෙනවා. එනම් ධර්ම දානයයි. ‘සබ්බ දානං ධම්ම දානං ජිනාති’ යනුවෙන් සඳහන් වන්නේ සියලු දානයන්ට වඩා උතුම් බවට පත්වෙන්නේ ධර්ම දානය බවයි. එය අභිධර්ම පිටකය තුළ විග්‍රහ වන ධර්මාලම්බනයට අයත් නොවන වෙනම අර්ථයක් ගෙනදෙන දානයක්. බුදුරදුන්ද අගය කළේ ධර්ම දානයයි. ධර්ම දානය කියන්නේ ධර්මයෙන් අවවාද අනුශාසනා ලබාදීමයි. බෝධිසත්ව අවදියේද බුද්ධත්වයෙන් පසුවද බුදුරදුන් හතළිස් පස් වසක් මුළුල්ලෙහි ලෝක සත්ත්වයින් සුවපත් කළේ ධර්ම දානයෙන්. යම් පුද්ගලයෙක් වැරැදි ක්‍රියාවකින් මුදා යහපතෙහි යොදවන්නට යමෙක් ක්‍රියා කරන්නේද එය ධර්ම දානයට අයිති වෙනවා. ධර්ම දානය උතුම්ම දානය වන්නේ බොහෝ මිනිස්සු පරම්පරා වශයෙන් සුගතියට මාර්ගය හෙළි කරගන්නා නිසයි. ලෝකයක් සුවපත් කරන ධර්ම දානය ප්‍රදානය කිරීමෙන් ලෝකය තුළින් නරක, පවිටු, අදහස් තුරන් වෙලා යනවා.

දුක්ඛිත වූ ලෝකයට පරෝපකාරයක් හැටියට පුද්ගලයා දානයට හුරුවිය යුතුයි. කවුරුත් දන්දීමට පුරුදු වන විට මසුරුකම තුනීවෙලා යනවා. සිත තුළ පවතින ලෝභකම දුරුකරලීම සඳහා පරිත්‍යාගයට හුරුවිය යුතුමයි. සිල්වත් වීමට පළමුව දන්දීමට නැඹුරුවීම අනිවාර්ය දෙයක්. දන් දීමෙන් සිල්වත් බවටත් සිල්වත් බවින් භාවනාමය කුසල කර්මයටත් පුද්ගලයා සමීප වෙනවා. උතුම් නිර්වාණය ලබන්නට නම් මහත් ආනුභාව ධ්‍යාන ලබන්නට නම් පළමුව දන්දීම ප්‍රගුණ කළ යුතුම පුණ්‍ය කර්මයක් වෙනවා. ත්‍රිවිධ පුණ්‍ය ක්‍රියාවලදී පළමුතැන ලබා දෙන්නේ දානයටයි. බෞද්ධයෝ හැටියට මනුෂ්‍ය ගුණධර්ම වගා කරගන්නට උත්සාහ දැරීම ලෝකයටම සහනයක් ගෙනෙයි. ඒ අතර දානය නම් ගුණාංගයක් නොපිරිහෙළා ක්‍රියාවට නැංවීමට පුද්ගලයා උත්සාහ ගන්නේ නම් තමාටත්, ලෝකයටත් සෙතක්මයි සිදුවෙන්නේ.